Dve naučnice rođene u Beogradu - Maja Matarić i Gordana Vunjak-Novaković - uvrštene su na Forbesovu listu 50 Over 50: Innovation 2026, koja okuplja 50 žena starijih od 50 godina sa značajnim rezultatima u nauci, tehnologiji, medicini, veštačkoj inteligenciji, robotici, biotehnologiji i tehnološkom biznisu.
Forbes je listu objavio 11. avgusta 2026. godine kao deo šireg projekta 50 Over 50, koji ukupno obuhvata 200 žena u četiri kategorije - Innovation, Impact, Investment i Lifestyle.
Za Srbiju je ovogodišnja lista posebno zanimljiva. Analiza Experts Club-a pokazuje da je Srbija, prema mestu rođenja učesnica, jedna od svega nekoliko država van SAD koje imaju po dve predstavnice u kategoriji Innovation. Pored Srbije, po dve učesnice rođene su u Indiji, Kini i Maroku. (Experts.news)
Forbes pritom ne rangira svih 50 žena od prvog do pedesetog mesta, već ih na glavnoj stranici predstavlja po abecednom redu. Zbog toga je preciznije govoriti o izboru 50 vodećih inovatorica nego o klasičnoj rang-listi.
Maja Matarić, 61, jedna je od pionirki takozvane socijalno asistivne robotike. Rođena je u Beogradu 1965. godine, a danas je ugledna profesorka računarstva, neuronauke i pedijatrije na University of Southern California. Doktorirala je računarstvo i veštačku inteligenciju na MIT-u.
Forbes posebno ističe njen višedecenijski rad na razvoju robota koji ne služe samo za automatizaciju industrijskih procesa, već za direktnu pomoć ljudima. Sistemi na kojima radi koriste se u istraživanjima podrške deci sa autizmom, starijim osobama, pacijentima nakon moždanog udara i osobama koje se suočavaju sa anksioznošću.
Matarić je 2016. godine bila jedan od osnivača kompanije Embodied, koja je razvila Moxie, robotskog AI saputnika namenjenog komunikaciji i podršci razvoju dece. Forbes upravo razvoj socijalno asistivne robotike navodi kao njenu ključnu inovativnu oblast.
Ona je članica više vodećih američkih naučnih i stručnih organizacija, uključujući IEEE, Association for Computing Machinery i Association for the Advancement of Artificial Intelligence, a njen rad obuhvata spoj robotike, veštačke inteligencije, psihologije i medicine.
Druga predstavnica rođena u Srbiji je Gordana Vunjak-Novaković, 77, jedna od najpoznatijih svetskih stručnjakinja za biomedicinsko inženjerstvo i regenerativnu medicinu.
Rođena je u Beogradu, gde je završila studije i doktorirala hemijsko inženjerstvo na Univerzitetu u Beogradu. Danas je Mikati Foundation Professor of Biomedical Engineering and Medical Sciences na Columbia University u Njujorku.
Njeno istraživanje fokusirano je na regeneraciju ljudskih tkiva, kostiju i organa, kao i na korišćenje matičnih ćelija i tkivnog inženjerstva u medicini. Laboratorija koju vodi na Columbiji deo je američke nacionalne istraživačke infrastrukture u oblasti tissue engineering-a.
Vunjak-Novaković je ujedno prvi inženjer u istoriji Columbia University koji je dobio zvanje University Professor, najviše akademsko zvanje tog univerziteta. Godine 2012. postala je i prva žena profesor sa Columbije izabrana u američku National Academy of Engineering.
Forbes je u ovogodišnjem izboru posebno izdvojio činjenicu da je Vunjak-Novaković tokom 2026. godine dobila prestižnu međunarodnu nagradu L'Oréal-UNESCO For Women in Science, koja se godišnje dodeljuje samo pet vodećih naučnica iz različitih delova sveta. Takođe je povezana sa biotehnološkom kompanijom EpiBone, koja razvija tehnologije regeneracije koštanog tkiva. (Forbes)
Prisustvo dve naučnice rođene u Beogradu posebno se izdvaja ako se posmatra geografija cele Forbesove liste. Većinu čine žene koje su rođene i izgradile karijeru u SAD, dok među učesnicama rođenim izvan Sjedinjenih Država samo nekoliko država ima više od jedne predstavnice.
Istovremeno, slučajevi Matarić i Vunjak-Novaković ukazuju i na širi fenomen: talenti poreklom iz Srbije ostvarili su neke od svojih najvećih naučnih rezultata unutar američkog univerzitetskog i inovacionog sistema. Obe su profesionalnu reputaciju izgradile u vodećim institucijama SAD, USC-u i Columbia University, ali su njihovi biografski i obrazovni koreni vezani za Beograd i Srbiju.
Na Forbesovoj listi za 2026. nalaze se i vodeće naučnice, tehnološke preduzetnice i menadžerke kao što su dekan MIT School of Engineering Paula Hammond, šefica naučnih programa Smithsoniana i bivša glavna naučnica NASA Ellen Stofan, izvršna direktorka Takede Julie Kim, bivša direktorka Yahoo-a i osnivačica Dazzle AI Marissa Mayer, izvršna direktorka HubSpota Yamini Rangan i predsednica Cumminsa Jennifer Rumsey.
Lista 50 Over 50 pokrenuta je 2021. godine u saradnji Forbesa i inicijative Know Your Value Mike Brzezinski. Njena osnovna ideja je da istakne žene koje su neke od najvećih profesionalnih rezultata ostvarile nakon 50. godine života. Šesto izdanje projekta objavljeno je u avgustu 2026. godine.
Za Srbiju ovogodišnji izbor ima dodatnu simboliku: zemlja sa manje od sedam miliona stanovnika dala je dve od 50 žena koje je Forbes izdvojio u globalno dominantnoj američkoj inovacionoj i naučnoj sredini.