Ispod teritorija Srbije, Hrvatske, Bosne i Hercegovine i drugih zemalja Južne Evrope leže fragmenti prastare kopnene mase koju geolozi nazivaju Velika Adrijatika, izveštava Nova, pozivajući se na istraživanje međunarodnog tima naučnika.

Geolozi smatraju da je Velika Adrija prastari kontinentalni blok približno veličine Grenlanda. On se odvojio od superkontinenta Gondvane, plovao prema severu desetinama miliona godina, a zatim se sudario sa Evropom. Kao rezultat toga, većina te kopnene mase je uronjena u Zemljinu mantiju, dok su pojedinačni fragmenti "odstranjeni" i uključeni u planinske vence Južne Evrope.

Prema rekonstrukciji, ostaci Velike Adrije mogu se danas naći u geološkim strukturama Italije, Grčke, Srbije, Hrvatske, Bosne i Hercegovine, Crne Gore, Severne Makedonije, Albanije i drugih delova Mediterana. Ovo se ne odnosi na jedan kontinent ispod Balkana, već na fragmente prastare kontinentalne kore koji su preoblikovani kretanjem litosferskih ploča.

Ključna studija o ovoj temi objavljena je 2019. godine u časopisu Gondwana Research. Naučnici su rekonstruisali tektonsku istoriju mediteranskog regiona u poslednjih 240 miliona godina, koristeći paleomagnetske podatke, informacije o kretanju raseda i računarske modele tektonike ploča.

Istraživači su analizirali podatke sa hiljada geoloških lokacija širom Južne Evrope, Severne Afrike i Bliskog istoka.

Prema ovoj rekonstrukciji, Velika Adrija je počela da se odvaja od severnog dela Gondvane pre oko 240 miliona godina.

Nakon toga je ploča plutala prema severu i pre oko 120–100 miliona godina sudarila se sa južnom ivicom Evrope. Tokom sudara, značajan deo masiva je uronjen ispod Evrope, dok su gornji slojevi bili zgužvani, podignuti i uključeni u planinske pojaseve tog regiona.

Upravo se ovaj proces povezuje sa formiranjem niza planinskih sistema u južnoj Evropi i na Mediteranu, uključujući delove Alpa, Apenina, Dinarida, Balkanskih planina, Grčke i Turske.

Slični "izgubljeni" ili delimično potopljeni kontinentalni blokovi poznati su i u drugim regionima sveta. Jedan od najpoznatijih primera je Zelandija – uglavnom potopljena kontinentalna masa, čiji su deo Novi Zeland i Nova Kaledonija.

Velika Adrija je privukla pažnju široke javnosti nakon publikacije iz 2019. godine, iako su pojedinačni fragmenti njene geološke istorije proučavani decenijama.